In 1942 begon SS-chef Himmler met 'Operatie Reinhardt'...
de 'eindoplossing' van de Nazi's voor het 'joodse vraagstuk'.
In het geheim bouwden ze drie vernietigingskampen in Oost-Polen.
Het waren Belzec, Treblinka en het geheimste kamp Sobibor.
Sobibor was op 14 oktober 1943 het decor...
voor de grootste en succesvolste gevangenen-opstand van de oorlog.
Daar gaat dit verhaal over.
Heb je ze gesproken ? - Ja, maar ze doen het toch.
Leon. - Wat is er aan de hand ?
We werken vandaag in de moestuin. Als jullie hier zijn, vluchten we.
De afrastering is al kapot. - Bij daglicht ? Door het mijnenveld ?
Nu hebben we de moed, morgen misschien niet meer. We doen het.
Veel geluk.
Rennen.
Het is maar een schiettraining.
Ik wil hier vandaag geen problemen.
Is dat duidelijk ? Naar jullie posten. Ingerukt.
Attentie, joden van de treinbrigade.
Zoals altijd moeten jullie lachen als de trein aankomt.
We heten ze welkom, vergeet dat niet. Dit moet gladjes verlopen.
Als er problemen zijn, zoals gisteren met mensen die willen vluchten...
worden jullie gedood.
We moeten bij elkaar blijven. - Hou mijn hand vast.
Doorlopen.
Jij daar. Achteruit.
Je moet je tas achterlaten. - Nee.
Blijf bij me.
Als je bij elkaar wilt blijven, word dan vrijwilliger.
Zeg dat je een vak hebt geleerd.
Stilte. Iedereen stil.
Blijf staan en wees stil.
U wordt tijdelijk in twee groepen verdeeld.
Vrouwen en kinderen hier, mannen en jongens boven de veertien daar.
Wie te ziek of te zwak is om te lopen wordt geholpen.
Uw bagage krijgt u later. Nu lopen, zo snel mogelijk.
Shlomo. Mozes. Mijn kinderen. - We zijn snel weer bij elkaar.
Kus je zusje. - Welke kant moet ik op, moeder ?
Geen gesodemieter. Schiet op, lopen.
Alle zieken gaan met de wagen.
Jij daar. Neem die vrouwen mee. Daarheen.
Let goed op.
Ziet u hoe ik dit zand verstrooi ?
Korrel voor korrel.
Dat gebeurt ook met jullie smerige Rijk.
Het zal als sneeuw voor de zon verdwijnen.
Blijf staan tot ik zeg dat je weg mag.
Stilte. Iedereen moet goed naar mij luisteren.
U bent in Sobibor. In Oost-Polen.
Dit is een werkkamp. U bent hier om hard te werken.
Hard werken is goed voor de ziel.
Dus in feite zijn we uw weldoeners.
U krijgt onderdak en eten. Wij vragen alleen om uw medewerking.
Als u uw werk doet, heeft u niets te vrezen.
U krijgt briefkaarten. Stuur ze naar uw familie en vrienden...
om te zeggen dat u veilig bent aangekomen. Wij posten ze voor u.
We hebben gehoord dat er in sommige kampen tyfus heerst.
We willen geen tyfus in Sobibor.
Daarom gaat u eerst naar de douches voor een hete douche.
Vrouwen en mannen douchen apart. Het haar van de vrouwen wordt geknipt.
Terwijl u een douche neemt, ontsmetten we uw kleren.
Hoe beter u zich gedraagt, des te prettiger wordt uw verblijf.
Sergeant Wagner ? Sergeant Frenzel ?
Ik zoek schoenmakers en kleermakers. - Ik zoek ervaren naaisters.
Ik ben een naaister.
Waar heb je gewerkt en hoe lang ? - Twee en een half jaar in Warschau.
Bij een kledingzaak. Ik maakte kleding op maat.
Stap maar naar voren.
Ik ben naaister.
Goede schoenmakers ? Kleermakers ? - Ik ben schoenmaker. Een vakman.
Stap naar voren. Nog meer ervaren schoenmakers ?
Gediplomeerde naaisters ? - Ik ben naaister.
Is dat je zoon ?
Dan kan ik je niet gebruiken.
Ik ben naaister.
Ervaren schoenmakers of kleermakers ?
Ik ben goudsmid. Dit heb ik gemaakt.
Dit is mijn gereedschap.
Stap maar naar voren.
Mijn broer is ook goudsmid. Hij helpt me altijd.
We kunnen samen sieraden maken.
Kom maar hierheen.
We zullen zien.
Meneer ? En onze vader ? - Die moet ik niet. Ik ben zo terug.
Kleermakers ? - Ik, meneer.
Waar vandaan ? - Bialystock. Ik heb veel ervaring.
Stap naar voren. Nog meer ?
Sergeant Wolff. - Vrouwen en kinderen met mij mee.
Voorwaarts.
Ben je hier met je man ? - Nee, ik ben niet getrouwd.
Ik heet Bajle. - Ik ben Luka.
Ik ben Naomi. Mijn man vecht bij de partizanen.
Opschieten.
Naar binnen.
Ik ben Samuel.
Welkom.
Ik ben Itzhak.
We werken voor de SS en Oekraïense bewakers.
Hoe wist je dat ik schoenmaker was ? - Dat wist ik niet.
Maar als ik nou winkelier was ? - Dan had ik het je geleerd.
Dat gebeurt hier voortdurend. - Waarom moest ik vrijwilliger worden ?
Ik dacht dat ik met je zou kunnen opschieten. Dat is hier belangrijk.
Waar kom je vandaan ?
Loop eens door.
Schiet op.
Stop. Ga daar wachten.
Wat doen we nu ? - We moesten wachten.
Ze zeggen het wel.
Baby's zijn hier verboden.
Help me.
Die baby wordt onze dood. - Dat kind moet weg.
Waarheen ? Wat zou jij doen als het jouw kind was ?
Daar heb je Wagner.
Goedemorgen, dames.
Ik zoek iemand die met konijnen kan omgaan.
Dat kan ik wel. - Sta op.
Waar heb je dat geleerd ?
Thuis. Mijn moeder verkocht konijnen en kippen op de markt.
Je bent aangenomen. Laat haar alles zien, Oberkapo.
Een goede raad. Maak Wagner niet kwaad.
Die Nazi's zijn gek. Hij is de ergste.
Hoe heet je ? - Luka.
De vrouw die de konijnen verzorgde kreeg het aan haar rug.
Sindsdien is ze verdwenen. Dat is Wagner's werk.
De konijnen zijn voor het diner van de SS. Ze zijn gek op konijn.
Ik hoop dat je weet wat je doet.
Ben jij de baas van alle Kapo's ?
Ben je joods ? - Er zijn hier alleen maar joden.
En je werkt voor de Nazi's ? - Ik heb geen keus.
Maar je hebt wel een zweep.
Denk je...
Waar zijn de vrouwen en kinderen ?
Waar heb je die nou gevonden ?
In de keuken. Doe 'm in de soep.
Wodka.
Vreet je maar vol waar wij bij zijn. Je moest je schamen.
De grote kapo Porchek.
Wie heb je omgekocht om eten te krijgen voor jou en je hoer ?
Bek dicht, anders zwaait er wat. - Hier met dat eten.
Hou op. Ik waarschuw je.
Waarom vechten we tegen elkaar ?
Als je nog energie hebt, gebruik die dan tegen hen die ons dit aandoen.
Wacht.
Dit kunnen ze verdelen.
Ben jij Leon ?
Samuel stuurt me. Ik ben Itzhak Lichtmann.
Je komt uit Zolkevke. Ik kwam daar vaak.
Kende je de rabbijn daar ?
Rabbijn Schmeizner ? - Dat was een vriend van mijn vader.
Wist je dat ze die vermoord hebben ? - Nee.
In de synagoge.
Tijdens Yom Kippoer. Ik was erbij.
Ga mee naar buiten.
Je hebt hem gevonden.
We hebben een groep. We selecteren de leden zorgvuldig.
We bereiden een ontsnapping voor.
Hoeveel mensen ? - Weten we niet. Tien of twintig.
Alles wat we nu zeggen, moet absoluut geheim blijven.
Ik sterf liever dan dat ik jullie verraad.
Mag mijn vrouw mee ? En mijn zoon ?
Hoe oud is hij ? - Vier.
Bij wie stonden ze toen je ze voor het laatst zag op het station ?
Bij de groep die moest gaan douchen. - Weet je dat zeker ?
Wat is er ?
Luister naar me, Itzhak.
Dit is een vernietigingskamp. Elke dag komt er een trein.
Iedereen die moet douchen wordt gedood.
Mannen, vrouwen, kinderen. Iedereen.
Itzhak ?
Het vuur. - Waar ?
Het vuur is hun begrafenis.
Ze waren alles voor me.
Heb je dat nieuwe konijnenmeisje gezien ?
Die Poolse. Daar zou ik wel zin in hebben.
Met een jodin ? Walgelijk. - Je zou haar moeten zien.
Paul en Goetz zijn naar het front gestuurd...
omdat ze jodinnen hebben verkracht.
Daar begreep ik niets van. - We mogen ze wel doden...
maar we mogen ze niet gebruiken. - Zo hoort het ook.
We zijn een elitekorps. We laten ons niet door joden besmetten.
De Engelsen hebben Hamburg weer gebombardeerd. Ik heb weer geluk.
Mijn vrouw en kinderen zijn ongedeerd. - Hier zit je goed.
Hier zitten we dan. De trotse verdedigers van het Rijk.
Mijn vader sneuvelde in de eerste oorlog.
Voor het vaderland. Wij dienen de Führer hier.
Dat is net zo eervol als vechten. - Hij heeft gelijk.
Je bent niet goed snik.
Wat doe jij ? Jij zit in een hokje en draait de kraan open.
Kraantje open. 20 minuutjes wachten. Kraantje weer dicht.
Wat een heidens karwei. Daar is veel moed voor nodig.
Hoeveel joden heb je vandaag vergast, Bauer ?
Bespreek dat niet waar ze bij zijn.
Ze horen toch niets ? Of wel soms ? - Pardon meneer, ik hoorde u niet.
Ze zijn doof. Hoe oud ben jij ? - Vijftien.
Mijn zoon is twaalf. Ik hoop dat hij de vijftien haalt.
Als een jood het kan, dan kan hij het ook.
Hoe heet je ? - Toivi, meneer.
Haal nog eens een biertje voor me.
Gooi die smeerlap eruit.
Kan ik u helpen ? - Een cadeautje voor je.
Zet hem aan het werk. Zeg hoe je heet. - We kennen Toivi.
We kunnen hem gebruiken.
Heb ik je iets gevraagd ?
Ik wil een gouden versiering op het handvat.
Een slang die zich hier omheen kronkelt.
Sergeant Wagner heeft gezegd...
Dat interesseert me geen bal. Doe het, anders breek ik je botten.
Begrepen ? - Ja, meneer.
Stuur hem morgen naar Kamp 3. Vraag bij het hek naar mij.
Dan geef ik je een goudstuk dat je hier in het handvat moet monteren.
Alsjeblieft.
De schil is het voedzaamst.
Er zit ook een stuk in je soep.
Probeer maar.
Je moet eten. Overleven is de beste wraak.
Itzhak ?
Mijn gezin is ook vermoord.
Ik kom voor Sergeant Bauer.
Je mag hier niet komen. - Het moest van Sergeant Bauer.
Wacht hier.
Waar blijft Mozes toch ? - Misschien is hij verdwaald.
Daar heb je hem.
Mozes.
Wat is er gebeurd ? Hebben ze je pijn gedaan ?
Wat is er dan gebeurd ? Vertel op.
Ik ging dit ophalen bij sergeant Bauer... - Dat weet ik.
Ik heb de doucheruimte gezien.
Het zijn geen douches. Wie daar naar binnen gaat sterft.
Ik heb de lijken gezien.
Vrouwen. Baby's. Allemaal op een grote hoop.
Iedereen die moet gaan douchen is er geweest.
Onze hele familie is dood.
Jij wist het en je hebt niks gezegd. - Mijn familie is ook dood.
Ik mocht niks zeggen, anders zouden ze me vermoorden.
Onze moeder, onze vader en onze zus zijn vermoord.
Ik wil iemand vermoorden. En dat ga ik ook doen.
Wie van jullie is Leon ? - Ik.
Jij bent de nieuwe goudsmid, hé ? - Ik ben Shlomo.
Wat is er hier aan de hand ?
Hoe kunnen jullie ? Ze doden onze families en jullie maken muziek.
Jullie lachen, spelen en vrijen. Jullie werken voor die monsters.
Jullie sturen onze kleding naar Duitsland. De kleding van mijn ouders.
Nu je de waarheid weet, maak je nu nog sieraden voor ze ?
Of ga je soms weigeren ?
Vind je het eervol om je af te laten maken ?
Je weigert niet, evenmin als wij. Elke dag knaagt je geweten aan je.
Dat geldt voor ons allemaal.
Ik kwam hier met mijn vrouw en kind.
Ik moest naar de sorteerschuur, zij moesten naar de douches.
De volgende dag zit ik kleren te sorteren en vind ik...
Ik vind hun kleding. Puur toeval. Zo ontdek ik dat ze dood zijn.
We moeten wel proberen te overleven.
We zingen, we dansen. Soms maken we grapjes. We vrijen.
Doen we dat niet, dan ontkennen we het leven.
We werken voor ze om te overleven. Met maar een doel. Wraak.
Eens gaan we wraak nemen. Begrijp je dat ?
Ik doe alles om wraak te nemen. Ook al wordt het mijn dood.
Wagner is laat vandaag.
Daar heb je hem.
Goedemorgen, dames.
Vordert het werk een beetje ?
Alstublieft. - Is hij van jou ?
Wat gaat u doen ? - Wat denk je ?
Er zijn geen baby's in Sobibor.
Gaat u haar doden ? - Wees blij dat ik jou ook niet dood.
Eigenlijk mag dat niet. Je boft. - Geef mijn kind terug.
Ik geef je de kans om te overleven. Dat is heel ongebruikelijk.
Rot op met je aanbod, Nazi-zwijn.
We moeten hier weg. Echt waar.
Maar zelfs als we ontsnappen, wat dan ?
We verstoppen ons in het bos en sluiten ons aan bij de partizanen.
Maar we moeten eerst weten te ontsnappen.
Dit wordt een makkelijke dag. Die Nederlanders gedragen zich wel.
Geef maar.
Bewaar uw reçu goed.
Een ogenblikje.
Alstublieft.
We mogen geen fooien aannemen.
Pak aan. - Dat kan ik niet.
Beschouw het als een souvenir uit Nederland.
Zijn er hier nog meer Nederlanders ? - Nee, dit is de eerste trein.
Hier is je reçu. Verlies hem niet. - Bedankt.
Als ze naaisters of wasvrouwen vragen, steek dan je hand op.
Waarom ? - Doe het nu maar.
Kijk die SS-ers eens een lol hebben.
Schoften.
We sterven niet alleen voor ze, maar we dansen ook nog voor ze.
Dat was een leuk volksdansje. Bijzonder leuk.
Nu moet iedereen dansen. Spelen.
Iedereen moet zich amuseren. Schiet op.
Dansen. Maak plezier.
Ga maar dansen. Vooruit.
Mag ik ?
Vooruit. Dansen.
Hallo, Bajle.
Je danst heel mooi. - Dank je.
Ben je hier alleen ? - Ja.
Waar is je familie ? - Dat weet ik niet.
Ik ben hier alleen. - Ik ook.
Ik heet Chaim. - Ik ben Selma.
Wil je met me dansen ? - Ja hoor.
Volgens mij wil jij dansen. - Ja, maar ik kan het niet.
Zal ik je het leren ?
Je mag niet om me lachen. - Misschien een klein beetje.
Ik zie dat iedereen jou om raad vraagt. - We praten om de tijd te doden.
Als ik ooit iets kan doen, zeg het dan.
Bajle.
Ik weet niet hoe ik dit moet zeggen. Ik wil je.
Je weet dus wel hoe je het moet zeggen.
Ik ben 26. Waarom vraag je geen jonger meisje ?
Ik heb het nog nooit gedaan. Ik wil geen groentje.
Wanneer, Bajle ?
We zien wel.
Ga water halen.
Heb je vuur ? - Ik denk het wel.
Jullie tweeën. Wachten. - Bij de rivier sla ik hem neer.
Doorlopen.
Waar blijven ze ? - Weet ik veel.
Ik ga even kijken.
Er zijn er twee ontsnapt. Ze hebben een geweer.
Jullie. Meekomen.
Het is ze gelukt. Kom mee.
Geef acht.
Vanmorgen zijn twee gevangenen uit Kamp Noord ontsnapt.
Dertien anderen waren zo stom om ook te proberen te ontsnappen.
Jullie mogen best juichen.
Niemand mag meer proberen te ontsnappen. Ik herhaal.
Niemand mag meer proberen te ontsnappen.
Jullie kijken toe terwijl we deze dertien mannen executeren.
Maar we gaan nog meer doen.
Zij mogen allemaal een iemand uitkiezen...
om zij aan zij met hem te sterven.
Vandaag gaan er 26 sterven.
Zoek een partner uit.
Jullie mogen allemaal iemand uitkiezen. Nu.
Ik zei nu.
Doe het.
Niemand doet het. Dat doen we nooit.
Ik zal het uitleggen.
Het is een simpel rekensommetje. Dat begrijpen jullie wel.
Als jullie geen dertien mensen kiezen om samen met jullie te sterven...
dan kies ik er vijftig.
Zeg het maar.
Dertien of vijftig.
Het spijt me.
We gaan beginnen.
Jullie moeten toekijken, zodat jullie het niet vergeten.
Als iemand zich afwendt of zijn ogen sluit...
dan kan hij bij die 26 gaan staan.
Korporaal Fallaster. - Ja, sergeant Wagner.
Neem jullie posities in.
Wreek ons.
Vuur.
Genoeg geluierd. Aan het werk.
Geef het door aan de anderen.
Om acht uur verzamelen we in de werkplaats.
We moeten iets bespreken.
We hebben een ontsnapping gepland.
Heb je gezien wat er met die dertien is gebeurd ? Dat gebeurt dan weer.
We kunnen geen honderden mensen achterlaten om afgeslacht te worden.
Dus moeten we ervoor zorgen dat iedereen kan ontsnappen.
Iedereen ?
Ook de arbeiders in Kamp Drie ? - Alle zeshonderd.
Of anders niemand. - Maar dat is onmogelijk.
Hoe krijgen we 600 mensen weg ? - Daar moeten we iets op verzinnen.
Leon heeft gelijk. Wat een ongelofelijk idee. 600 mensen.
Iedereen moet vrij kunnen komen. - Er zit niets anders op.
Shlomo ?
Morris ?
Mundek ?
Itzhak ?
Dan zijn we het eens.
Dan gaan we nu een plan bedenken.
Het moet mogelijk zijn. - We graven een tunnel.
Die moet zeker 50 meter lang zijn. Dat lukt ons nooit.
Stel dat het lukt en dat we om middernacht ontsnappen.
Iedereen heeft een minuut om door de tunnel te kruipen naar het bos.
Dat lukt nooit. Zeshonderd minuten is tien uur.
Om tien uur zijn we nog bezig.
We moeten snel iets bedenken. - Het moet kunnen.
Morgen komen we weer bij elkaar.
Paradepas.
Gewone pas.
Russische soldaten. - Wat doen die hier ?
Die horen in een krijgsgevangenkamp. Misschien zijn het joden.
Die Russen zijn inderdaad joods. Ze doen dwangarbeid in Kamp Noord.
Laat hun officier naar de vrouwenbarak komen.
Ik weet niet wat je van plan bent. Succes.
We kijken wat voor iemand het is. Of hij ons vertrouwt.
En of hij te vertrouwen is.
Burgers en soldaten, Russen en Polen die elkaar vertrouwen.
We moeten het proberen.
En als zij wel ontsnappen ?
Dan moeten wij ervoor boeten.
Luitenant, ik ben Leon Feldhendler. - Alexander Perchersky.
Dit is Samuel Freiberg. - Aangenaam.
Iedereen noemt me Sasha. Dat scheelt tijd en energie.
Kunt u ons vertellen wat er in de buitenwereld gebeurt ?
Natuurlijk. - Hoe verloopt de oorlog ?
Alsjeblieft. - Hoe ver weg is je leger ?
Op ongeveer duizend kilometer. We drijven de Nazi's terug.
Maar het kost tijd. - Kunnen de partizanen ons helpen ?
Die hebben andere dingen te doen.
We zullen het zelf moeten opknappen.